Israël en de kerk

Verdiepen, herdenken en verootmoedigen

Tentoonstelling
Zoals u heeft kunnen vernemen is per 10 september de tentoonstelling ‘Op de vlucht’ van start gegaan en deze tentoonstelling is tot en met november te bezoeken. Commissie Israël en de kerk verzorgt in samenwerking met onderzoeker Evert Theunissen van Stichting Struikelstenen De Bilt de bijdrage over de geschiedenis van de Joodse dorpsbewoners. Ook Karien Scholten heeft een belangrijke rol gespeeld in zowel het onderzoek als het delen van (foto)materiaal. De Joodse dorpsbewoners zijn vrijwel een ‘vergeten’ groep. Zij kwamen als vluchtelingen uit Duitsland naar Westbroek en Achttienhoven om daar een nieuw leven op te bouwen. Door de bezetting van Nazi Duitsland werd de poging een nieuw leven op te bouwen wreed verstoord. Middels de tentoonstelling willen wij de Duits Joodse vluchtelingen die in onze dorpen kwamen wonen ‘dichterbij’ brengen. Door het raadplegen van diverse archieven, interviews en een zoektocht naar fotomateriaal proberen wij iedere dorpsbewoner en het gezin waar zij onderdeel van uitmaakte(n) een verhaal en waar mogelijk een gezicht te geven. Wij hopen dat veel gemeenteleden zich door de tentoonstelling verdiepen in de levens van ‘onze’ Joodse dorpsbewoners, zodat wij hen ook daadwerkelijk kunnen gedenken.

Plaatsing Struikelstenen & organiseren herdenkingsdienst
Als nagedachtenis aan de 21 weggevoerde en omgebrachte Joodse dorpsbewoners zal Stichting Struikelstenen De Bilt in november voor ieder voormalig woonadres struikelstenen plaatsen. Commissie Israël en de kerk is voornemens om in de Hervormde kerk mede een herdenkingsdienst te organiseren. In deze herdenkingsdienst zullen de omgebrachte Joodse dorpsbewoners samen met de andere slachtoffers die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Westbroek en Achttienhoven om het leven zijn gekomen worden herdacht. Wij hopen dat de kerkelijke gemeenten betrokkenheid mogen tonen bij deze gedenkactiviteiten. Ook in de toekomst moet de plaatselijke geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog en de gevolgen hiervan voor de Joodse dorpsbewoners en burgers doorgegeven worden, opdat wij hen niet vergeten.

Interkerkelijke bezinningsavond Israël
In de tentoonstelling wordt er ook stilgestaan bij de houding van de kerken in oorlogstijd en reflectie van de kerk op deze oorlogsjaren. Na inzage van kerkelijke archieven en een oproep aan de gemeenteleden is er nauwelijks iets bekend geworden over de verhouding tussen de Joodse dorpsbewoners en de kerken en de reflectie op de oorlogsjaren. Eén van de weinige documenten waarin namens de Hervormde kerk in Westbroek wordt terugblikt op de Jodenvervolging in Westbroek en Achttienhoven is het boek ‘Uit het grijs verleden naar het heden’ geschreven door G. Masmeijer die ten tijde van de Tweede Wereldoorlog ouderling was. Hij schrijft:

Voorbeeld van afbeelding”En toen de talrijke Joden die hier woonden werden weggevoerd om hun laatste tocht te maken naar de gaskamers, hebben we gedacht aan de woorden eens uitgeroepen in haat tegen Jezus: Zijn bloed kome over ons en onze kinderen. Gelukkig zijn er toen nog enkelen ontsnapt, maar was het niet vreselijk om die moeders met die kleine kinderen als schapen ter slachting te zien gaan. Wij mensen, wij leven zo snel, wij vergeten zo gauw; zalig zo het bij ons niet bij indrukken blijft maar dat wij den Heere nodig mochten hebben om onze zware schuld te verzoenen want dan zijn het niet de Joden, maar wij hebben God op ’t hoogst misdaan, wij zijn van ’t heilspoor afgegaan, Ja wij en onze vaad’ren tevens.

Daarom zijn de Duitsers gekomen. Wij hadden geen schuld bij Duitsland maar wel een berg schuld bij God.” (deel blz 126,127)

Dr. De Reuver, scriba van de generale synode van de Protestante Kerk heeft in 2020 openlijk erkent dat de kerk mede de voedingsbodem heeft bereid waarin het zaad van antisemitisme en haat kon groeien. Hij lichte de schuldbelijdenis richting de Joodse gemeenschap toe met de woorden “Wij schoten tekort in spreken en in zwijgen, in doen en in laten, in houding en in gedachten.”

Als gemeente van Christus dienen wij ons bewust te zijn van het ‘christelijk’ antisemitisme dat een eeuwenlange geschiedenis kent. Als rechtvaardiging voor het vervolgen van de Joodse gemeenschap werd door diverse kerkelijke leiders de woorden uit Mattheus 27:25 “Zijn bloed kome over ons en onze kinderen” aangehaald en werden de Joden beschuldigd van Godsmoord. Ds. C.P. de Boer heeft in een artikel van het RD (10 november 2020) opgeroepen om de traditionele uitleg van Mattheus 27:25 te herzien. De traditionele uitleg is hardnekkig, mede omdat veel predikanten zich baseren op de kanttekeningen bij de Statenvertaling. Maar ds C.P. de Boer benadrukt dat nergens in het Nieuwe Testament het complete Joodse volk voor altijd verantwoordelijk wordt gehouden voor Jezus kruisiging. In het najaar organiseert de commissie Israël en de kerk voor beide kerken in Westbroek een bezinningsavond. Tijdens deze avond willen wij ons bezinnen op de antisemitische geschiedenis van ‘de kerk’ en de gevolgen hiervan op de Joodse gemeenschap. Ook is er ruimte voor verootmoediging en voorbede voor het Joodse volk.

Commissie Israël en de kerk, Anneke Griffioen, Toon Nokkert en Mieke Verweij